Η ιστορία του Καραγκιόζη

ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΟΥΖΑΡΟΥ 13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1992 – 13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2021

13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1992 – 13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2021

Το φετινό από κάθε άποψη Τραγικό Αύγουστο του 2021 συμπληρώνονται 29 χρόνια από την αποδημία το 1992 του σπουδαίου Καραγκιοζοπαίκτη των Αθηνών και λαϊκού Αγιογράφου Σπύρου Κούζαρου, τις παραμονές της «Κοιμήσεως της Θεοτόκου», της οποίας το ιερό πρόσωπο τόσες φορές είχε ιστορίσει ευλαβικά με τον ταπεινό του χρωστήρα. Ποιός υπήρξε ο Κούζαρος ως Καλλιτέχνης και άνθρωπος δεν θα σάς το πούμε εμείς, εξαντλούμενοι σε ανούσιες «υμνολογίες», που ξεγελούν τ’ αυτιά και «λιβανωτούς», που θαμπώνουν τα μάτια! Αντιθέτως, επιθυμούμε να σχηματίσετε την άποψή σας αβίαστα απ’ τις γνώμες που διατύπωσαν γι’ αυτόν, κατά καιρούς, και την εκτίμηση που τού είχαν Ονομαστοί Συνάδελφοί του, αλλά και ερευνητές συγγραφείς, οι οποίοι αγάπησαν και μελέτησαν τον Καραγκιόζη! Σάς τις παραθέτουμε:

ΝΤΙΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ, Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ, ο διδάσκαλος και Μέντορας του Κούζαρου:
«….Αγαπητέ μου Σπύρο, δεν γνωρίζω πώς να σε ευχαριστήσω για όλα αυτά τα προγράμματα που μού έχεις φτιάσει. Σκέφτομαι να εξεύρω τρόπο να σε ευχαριστήσω και δεν γνωρίζω πώς! Πάντως , Αγαπητέ αδελφέ, θα μού επιτρέψεις τουλάχιστον να σού
αποστείλω τα έξοδα για τα χρώματα και το χαρτί χωρίς παρεξήγησιν και θα σου γράψω τον «Επιτελάρχην», γράψε μου δε, τον «Βασιλέα των ορέων» τον ξέρεις ή να σού τον γράψω; Γράψε μου, θέλεις την «Κατάληψη της Κορυτσάς»; Τι άλλο θέλεις, γράψε μου!….» (Επιστολή, Καλάμαις 13 Ιουλίου 1950).

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΟΛΛΑΣ, γιος του Αντώνη Μόλλα, παιδιόθεν φίλος και συνεργάτης του Κούζαρου:
«…..Κάποιος τον χαρακτήρισε σαν διαχρονικό Καραγκιοζοπαίκτη και δίκαια…..Ο Κούζαρος δεν χωράει στα όρια μιας περιγραφής, είναι μεγαλύτερος. Ξέρει όλη την ιστορία του Ελληνικού Καραγκιόζη και θυμάται και την παραμικρή λεπτομέρεια. Ξέρει όλο το ρεπερτόριο, τον κάθε τεχνίτη και την πραγματική αξία του στην Τέχνη μας, ανεξάρτητα από κοινωνικές ή οικονομικές επιτυχίες. Καραγκιοζοπαίκτης αφάνταστος…..Οι φιγούρες του, σκαλιστές και χρωματιστές, είναι οι καλύτερες. Τέτοιες μού έστειλε και έπαιζα στη Μακρόνησο. Οι αφίσες και τα σκηνικά του θεωρούνται αποκτήματα για τις συλλογές…..Ο Σπύρος Κούζαρος…που’χει ένα απ’ τα πιο λειτουργικά μυαλά…» («Ο Καραγκιόζης μας», Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα,2002, σελ.177,180). «….Ερώτηση από τον Κ. Τσίπηρα προς τον Μόλλα: Έβλαψαν ή ωφέλησαν τα ηλεκτρονικά;

Πώς είναι δυνατόν να βλάψει τον Ήχο η οποιαδήποτε πρόοδος. Μιλάω για την ενίσχυση του ήχου και λυπάμαι που αυτές οι εφευρέσεις δε γινήκανε- μάλλον δεν διαδοθήκανε- στον τόπο μας πριν πενήντα χρόνια, νά ‘χουμε αποτυπωμένες σήμερα παραστάσεις από τους ρέκτες της δουλειάς και να κάνουνε υποχρεωτικά αναθεώρηση της θέσης τους μερικοί άνθρωποι του Τύπου και καραγκιοζοπατέρες, για τους τεχνίτες, που πες-πες τους κάνανε διάσημους, ενώ αντί γι’ αυτούς παίζουνε ο Γιάννης ο Ιατρίδης και πιο πολύ ο νεαρός τότε Κούζαρος!….» ( Κ. Τσίπηρα «Καραγκιόζης», Μέρος Γ΄, τεύχος 69, Δεκ.1978, Μ. ΜΟΛΛΑΣ, σελ.73-76.)


Αφηγείται ο Μιχάλης Χατζάκης, Πανεπιστημιακός, Θεατρικός συγγραφέας:
«….Όταν κάποτε τον ρώτησα (τον Μίμη Μόλλα σ.σ) ποιόν θεωρεί καλύτερο καραγκιοζοπαίχτη από τους επιζώντας απάντησε ανεπιφύλακτα: « τον Κούζαρο, οργανώνει τόσο καλά την πλοκή των υποθέσεών του που δεν υπάρχει ένα χάσμα πουθενά. Στις παραστάσεις του ξεκουράζομαι και απολαμβάνω τη σκηνοθετική του ικανότητα. Επίσης θαυμάζω και το εικαστικό μέρος της δουλειάς του….» ( «Ο Καραγκιόζης μας», Ηλ. Περιοδικό του Π.Σ.Θ.ΣΚ.,Τεύχος139, Νοέμβριος 2019,σελ.10). ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΒΑΣΙΛΑΡΟΣ «…Δυστυχώς, ο Καραγκιόζης παίρνει την κατιούσα. Λίγοι μαστόροι έμειναν σήμερα. Όπως…και ο Σπύρος Κούζαρος (που, αν δεν πάθαινε βλάβη θα’ταν ο Πρώτος…» (όπου πρ. σελ.72)

ΣΩΤΗΡΗΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ, στο Θέατρο ΡΕΚΟΡ του Θεόφιλου στο Τέρμα Αχαρνών, στα 1926:
«….μόλις πάω στο θέατρο, λέω του μικρού βοηθού μου Σπύρου Κούζαρου, του τώρα άριστου καραγκιοζοπαίχτου: Μάζεψε όλα τα εργαλεία και βάλ’τα στο μπαούλο και άφησε όξω μόνο αυτά που θα παίξουμε το Σαββατοκύριακο…» «…..Το 1935 με ’36……Όταν έπαιζα στην Κηφισιά το χειμώνα κι είχα βοηθό μου τον τώρα καραγκιοζοπαίχτη Κούζαρο, μού λέει: Θα παίξουμε την Κυριακή αποθέωση με χαρτόνια την παράσταση του καραγκιοζοπαίχτη Βασίλαρου, την «Χάρη του βασιλιά Κωνσταντίνου». Εγώ θα τα ετοιμάσω όλα αυτά που χρειάζονται. Αφού τα ετοίμασε όλα αυτός, την Κυριακή την παίξαμε. Είχαμε επιτυχία…» ( Σωτ. Σπαθάρη «τα απομνιμονέματά μου», Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης , 2020, σελ.350,588)

ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΜΕΛΙΔΗΣ, άριστος καλλιτέχνης, κιθαρωδός και μελωδικότατος τραγουδιστής, Πρόεδρος των Καραγκιοζοπαικτών:
«…Πολύ φίλος ήμουν…και με τον καραγκιοζοπαίκτη τον Σπύρο τον Κούζαρο, που ήταν κωμικός και καλός άνθρωπος…» ( Κ. Τσίπηρα «Ο Ήχος του Καραγκιόζη», Νέα σύνορα, 2001, σελ.196).

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΠΑΤΡΑΣ:
«…Από τους παλιούς, επίσης, εκτιμώ τον Κούζαρο και τον Νίκο Παναγιωτάρα…» ( όπου πρ. σελ.201).


ΝΙΟΝΙΟΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ:
«…Από τους συναδέλφους που γνώρισα…ο Νιόνιος ο Πάτρας ήταν καλός καραγκιοζοπαίκτης κι ο Σπύρος ο Κούζαρος. Καλό παιδί, αλλά πάντα με τα θρησκευτικά και με το λιβανιστήρι…» (όπου πρ. σελ. 206 ).

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΤΖΟΥΡΑΝΗΣ:
«….Μόνος μου πρωτόπαιξα το 1945, στην Καλλιθέα….Όταν έφυγα από το θεατράκι αυτό, ήρθαν ο Κούζαρος και ο Παναγιώτης ο Μιχόπουλος. Καλοί και κλασικοί καραγκιοζοπαίκτες και νοικοκυραίοι…..» ( όπου πρ. σελ.268).

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ:
ΧΕΙΜΩΝΑΣ 1939

«…Ο θεατρώνης Γιάννης Σαούλος άνοιξε ένα Θέατρο Σκιών στον Πειραιά, επί της οδού Φίλωνος….Στην είσοδο του θεάτρου, στην οδό Φίλωνος είδα έναν νεαρό, καμμιά εικοσαριά χρονών τότε, που ζωγράφιζε. Ζωγράφιζε καταπληκτικά και πολύ γρήγορα. Κοντοστάθηκα και του έπιασα κουβέντα. Του είπα ότι ασχολούμαι με τον καραγκιόζη και ότι δουλεύω τώρα τρία τέσσερα χρόνια με τον Γιάννη Ιατρίδη. Μου είπε τα καλύτερα λόγια για τον Ιατρίδη τον οποίο γνώριζε καλά. Αυτός ο νεαρός ήταν ο Σπύρος ο Κούζαρος…» ( «Ο ΒΑΓΓΟΣ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ», εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2019, σελ.164).

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΩΤΙΑΔΗΣ, Λόγιος, Συγγραφέας:
«….Ο Κούζαρος είναι εκπληκτικόςστην κατασκευή φιγουρών που εικονίζουν Αρματωλούς και Κλέφτες…» («Καραγκιόζης ο Πρόσφυγας», εκδόσεις Gutenberg,1977,σελ.481).


ΧΡΗΣΤΟΣ Α. ΚΥΡΙΑΖΗΣ, Εικαστικός, Καραγκιοζοπαίκτης στη Γαλλία:
«….Ο λαϊκός ζωγράφος και καραγκιοζοπαίκτης Κούζαρος συνεχίζει να κατασκευάζει αφίσες σε λινό, που τις πουλάει στους ατματζήδες και στους συλλέκτες για πίνακες ζωγραφικής. Μπορούμε να βρούμε πολλά από τα έργα του που έχουν πολύ χιούμορ στο Μοναστηράκι…. Πολλές αφίσες των παλιών και των σύγχρονων καραγκιοζοπαικτών είναι έργα τέχνης. Δύο καλές αφίσες υπάρχουν στο Μουσείο του Ανθρώπου στο Παρίσι, του Κούζαρου, μία με τον Καραγκιόζη «Μάγο», μαζί με το Χατζηαβάτη και η άλλη με το Μασκοφόρο Ληστή, που θα τη ζήλευαν οι καλύτεροι ζωγράφοι….» ( «Κοινωνικός και φιλοσοφικός ρόλος του Καραγκιόζη», Εκδόσεις Ιωλκός και «ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΟΛΟΓΙΟΝ»,4 ο , Γεναριάτικο του 18,σελ 27-28).

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΜΑΡΙΑΡΗΣ, ΨΥΧΡΑΙΜΙΑΣ, Καραγκιοζοπαίκτης, μελετητής και συγγραφέας του Θεάτρου Σκιών:
«…Εκεί (στο παλαιοπωλείο του Κώστα Σοκκαρά, στην οδό Αδριανού) έμαθα για τον κυρ- Σπύρο. Οι περισσότερες και οι ωραιότερες φιγούρες σ’ αυτό το μαγαζί ήταν φτιαγμένες απ΄το χέρι του (αργότερα τον βοηθούσε κι ο γιός του ο Τάσος, Τασούλη τον έλεγε). Και τι δεν έφτιαξε ο κυρ- Σπύρος και τι δεν πήρανε οι τουρίστες, οι περίεργοι, οι ψευτοσυλλέκτες, οι ειδικοί. Άλογα, ποικίλα ζώα, Κολοκοτρώνηδες έφιππους και Καραϊσκάκηδες, Διάκους, ξανθές βεζυροπούλες με προσμονή και θέλω ανατολίτικο, αρχόντισσες μακρινές, χανούμισσες μαυρομαλλούσες με την ελιά στο μάγουλο, του σεραγιού αξιωματούχους με φανταιζί στολές Νεότουρκων, πασσάδες Οσμανλήδες ασπρομάλληδες με τουρμπάνια, καφτάνια, φρύδια και μύτη σηκωμένα, στρατιώτες και ντερβεναγάδες τρομερούς με ένταση και με γροθιά σφιγμένη, κυρίους με ρεντικότες, νέους κομψευόμενους, γυναίκες πλήθος διαφόρων ηλικιών, κυρίες, υπηρέτριες, νέες, γριές, λωλές, φουστανελλάδες, παλληκάρια με απλότητα και ομορφιά, σιόρ Διονύσιους με παράξενους χρωματικούς συνδυασμούς, ημίψηλα και χαμόγελα όχι σπαρταριστά αλλά και τη ματιά να γελάει καλόκαρδα, Μορφονιούς ωσάν σαραντάρηδες μεγαλοπαλίμπαιδες με μίαν άπλα στο χαμόγελο παιδική, Χατζηαβάτηδες φιλόσοφους, με χείλια που μόλις σιγοψελλίζουν ικεσίες στον Βεζύρη, Σταύρακες και Νώντες ωραίους κουτσαβάκηδες όχι επιτηδευμένους βαρύμαγκες, μα γεμάτους φωτεινά χρώματα, με μάτια και ματιά πέρα από τον εξυπνακισμό, μάγκες σωστούς πασίχαρους, Μπαρμπαγιώργους όνειρο που καθένας θα τους ζήλευε, με χίλια δυό στολίδια, κεντίδια, σχέδια, χρώματα, κίνηση στο πρόσωπο, ομορφιά και μια ματιά ειρηνική βουνίσια. Αλλά προ πάντων αυτή η ματιά των Καπεταναίων να μιλά, να προστάζει, να φωνάζει μές απ’ τα καταρράχια πάνω απ’ τις βουνοκορφές…….

Ήταν και αγιογράφος ο κυρ-Σπύρος, γι’ αυτό ζωγράφιζε με λαϊκό πνεύμα και αέρα που έβγαινε από παλιές συνθέσεις, πολυπρόσωπες, εικονογράφων που απεικονίζουν τα πρόσωπα χωρικών και αρχόντων που χορεύουν (Κουτλουμούσι, νάρθηκας) ή τη χρωματική πληθώρα που οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι έφερναν, ή σκηνές της άφατης, ανεκλάλητης χαράς στην Δευτέρα Παρουσία. Αυτή τη χαρά των δικαίων τη χαρά του πανηγυριού, το γέλιο της καλής ψυχής, κρύβουν τα πρόσωπά του…..» ( « Ο κυρ- Σπύρος ο Κούζαρος», Ο ΦΑΡΦΟΥΛΑΣ, τεύχος 11 ο , Σεπτέμβριος 2009, σελ. 51-52).


Εδώ ολοκληρώνουμε τη σύντομη σταχυολόγηση μας, πιστεύοντας πως ο κάθε αναγνώστης ή αναγνώστρια αυτού του αφιερώματος στη μνήμη του δασκάλου και πατέρα μας διαθέτει επαρκή στοιχεία, ώστε να διαμορφώσει τη προσωπική του αντίληψη αναφορικά με το καλλιτεχνικό μέγεθος και τη συμβολή στην πορεία του Νεοελληνικού Θεάτρου Σκιών του αειμνήστου Σπύρου Κούζαρου.

Αναστάσιος Σπυρίδωνος Κούζης- Κούζαρος.

Διαβάστε ακόμα: 13 Αυγούστου 1992, εις μνημόσυνον

Related Posts

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *