Αναδιφώντας κανείς την καλλιτεχνική κληρονομιά του Καραγκιοζοπαίκτη και λαϊκού Αγιογράφου Σπύρου Κούζαρου- τριαντατρία χρόνια μετά την αποδημία του – διαπιστώνει απόλυτα πως κινητήρια δημιουργική δύναμή της υπήρξε η «καλπάζουσα Φαντασία» του! Αλλά αυτή τη Φαντασία ποιός ή τί την διέγειρε και την τροφοδοτούσε, ωθώντας τον Κούζαρο από τα παιδικά του χρόνια να εκφράζεται με τον δικό του τόσο ιδιαίτερο και ξεχωριστό τρόπο; Πολλές αιτίες μπορεί να επικαλεστεί κανείς. Η σημαντικότερη, όμως, πιστεύουμε πως είναι η πιεστική ανάγκη του να αναδυθεί, αυτός ο μικρός και ασήμαντος καραγκιοζοπαικτάκος, να ξεχωρίσει και να υπάρξει, όσο το δυνατόν συντομότερα, ως αυτοτελής, αυτόνομος και εντελώς αυτάρκης ανάμεσα στα «Μεγαθήρια» του Θεάτρου των Σκιών, σε συνθήκες, μάλιστα, σκληρότατου συναγωνισμού και πολλές φορές αθέμιτου ανταγωνισμού τη δεκαετία του 1930. Η Φαντασία, λοιπόν, του Κούζαρου – τροφοδοτούμενη διαρκώς από τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα, την ύλη των περιοδικών και εφημερίδων, τα λαϊκά αναγνώσματα, την «Εβδόμη τέχνη», δηλαδή τον Κινηματογράφο, την Ιστορία, την Εθνική και Θρησκευτική ζωή και, προ πάντων, τους μύθους, τους θρύλους και τις παραδόσεις του Λαού μας – κατόρθωσε να πλάσει παραστάσεις πρωτόγνωρες για το Θέατρο Σκιών: από τους «Δώδεκα Άθλους του Ηρακλέους» και τον «Τρωϊκό Πόλεμο» έως την «Ουρλίκα, τη ζωντανο-πεθαμένη, το Εξακέρατο Τέρας και τη Συντέλεια του κόσμου» ή την «Επουράνιο Επιδρομή»!!!
Ποιός Καραγκιοζοπαίκτης μόνος του ήταν σε θέση να φιλοτεχνήσει τόσα σε ποσότητα, ποικιλότητα και ποιότητα σύνθετα σκηνικά, φιγούρες και ρεκλάμες; Μόνο για τον «Τρωϊκό Πόλεμο» ζωγράφισε ο Κούζαρος και σκάλισε δεκαπέντε Έλληνες Πρίγκηπες και Βασιλείς! Αφήστε τα άλλα εργαλεία της συγκεκριμένης παράστασης. Κι αυτό δεν έγινε μία φορά ευκαιριακά και τυχαία. Το αντίθετο μάλιστα, διαρκώς σε κάθε παράσταση και σε όλη την καλλιτεχνική πορεία του Κούζαρου απ’ τη Φαντασία
του ξεπηδούσαν πρωτοφανείς μορφές και πρωτόγνωρα σκηνικά, πολύ πάνω και πέρα, αν χρειαζόταν, απ’ την πραγματικότητα. Τέτοιες σε ζωντάνια και ένταση φιγούρες και τόσο περίπλοκα σκηνικά δύσκολα κανείς μπορούσε να ανταγωνιστεί στο μπερντέ ή και με ακρίβεια να αντιγράψει. Κι αν κανείς «μετά κόπων και βασάνων» το κατάφερνε, ο Κούζαρος δεν δυσανασχετούσε, ούτε
θύμωνε: «δεν πειράζει» έλεγε «θα φτιάξω άλλο»! Αυτό το «τάλαντο» της ζωγραφικής επέτρεψε στον κυρ – Σπύρο, από ένα σημείο και μετά, να φιλοτεχνήσει και να περιγράψει με τη Φαντασία του όχι μόνο τα παρελθόντα, τα παρόντα και τα επέκεινα, μα και «Την ίδια του την Ψυχή»! Αυτής της «Ψυχής» κρατώντας την πυξίδα, πορευόμαστε κι εμείς στον απρόσμενο «δρόμο της Φαντασίας» του Μαστορά μας, του Σπύρου του Κούζαρου, πιστεύοντας όχι μόνο να τον φθάσουμε, μα και να τον ξεπεράσουμε!
Αναστάσιος Σπυρίδωνος Κούζης-Κούζαρος,
13η Αυγούστου 2025
Μας λείπεις.
Σ’ ευχαριστούμε για τη Φαντασία και την Ψυχή που μας άφησες κληρονομιά.
Σπύρος Κούζαρος (1913–1992)